Pierścienie osadcze należą do prostych, ale niezwykle ważnych elementów zabezpieczających stosowanych w mechanice, motoryzacji, maszynach i różnego rodzaju urządzeniach. Ich zadaniem jest utrzymanie określonego elementu we właściwym położeniu i ograniczenie jego przesuwania się wzdłuż osi. Do obsługi klasycznych pierścieni wyposażonych w otwory stosuje się odpowiednio dobrane szczypce do pierścieni osadczych (Segera), jednak nie wszystkie zabezpieczenia mają charakterystyczne otwory umożliwiające wprowadzenie końcówek szczypiec.
Właśnie z myślą o takich elementach powstały specjalne szczypce do pierścieni bez otworów. Ich szczęki chwytają bezpośrednio odpowiednio ukształtowaną część pierścienia, pozwalając kontrolować jego rozszerzenie podczas montażu lub demontażu. Wybór właściwego narzędzia ma tutaj szczególne znaczenie – nieprawidłowe uchwycenie niewielkiego sprężystego elementu może doprowadzić do jego ześlizgnięcia się ze szczęk, nadmiernego odkształcenia lub niekontrolowanego wyskoczenia.
Czym różnią się pierścienie bez otworów od klasycznych pierścieni Segera?
Klasyczny pierścień Segera najczęściej kojarzymy z dwoma charakterystycznymi otworami znajdującymi się przy jego końcach. W otwory wprowadzane są końcówki szczypiec, dzięki czemu można ścisnąć lub rozszerzyć pierścień zależnie od tego, czy pracujemy z zabezpieczeniem wewnętrznym, czy zewnętrznym.
Pierścienie bez otworów wymagają innego sposobu działania. Narzędzie musi zapewnić stabilny kontakt bez korzystania z typowych otworów montażowych. Z tego względu szczypce przeznaczone do takich zabezpieczeń mają specjalnie ukształtowane powierzchnie chwytające.
Dobrym przykładem jest Knipex 45 11 170, przeznaczony do sprężynujących pierścieni osadczych bez otworów. Konstrukcja szczęk umożliwia pewne prowadzenie zabezpieczenia podczas rozszerzania, a minimalna szczelina obsługiwanego pierścienia wynosi 3,6 mm.
Nie należy więc traktować szczypiec do pierścieni bez otworów jako kolejnego rozmiaru standardowych szczypiec Segera. Jest to osobna grupa narzędzi przeznaczona do określonej konstrukcji zabezpieczeń.
Jak działają szczypce do pierścieni bez otworów?
Podstawowa zasada pozostaje podobna – pierścień trzeba rozszerzyć na tyle, aby możliwe było przeprowadzenie go przez odpowiednią część wału i umieszczenie w przygotowanym rowku. Różnica polega przede wszystkim na sposobie przenoszenia siły ze szczypiec na pierścień.
Szczęki muszą pewnie utrzymywać zabezpieczenie i jednocześnie pozwalać operatorowi bardzo dokładnie kontrolować stopień jego rozszerzenia. Nie należy rozciągać pierścienia bardziej, niż wymaga tego montaż. Nadmierne odkształcenie może pogorszyć jego właściwości sprężyste i sprawić, że po założeniu nie będzie prawidłowo spełniał swojej funkcji.
Podobna zasada obowiązuje podczas pracy ze standardowymi zabezpieczeniami. Więcej praktycznych wskazówek dotyczących prawidłowej techniki opisaliśmy w poradniku „Jak prawidłowo montować i demontować zewnętrzne pierścienie Segera?”.
Szczypce proste czy wygięte?
Dostęp do pierścienia nie zawsze odbywa się od czoła. W maszynach, przekładniach czy mechanizmach samochodowych wokół wału mogą znajdować się inne elementy ograniczające przestrzeń roboczą. Dlatego również w przypadku pierścieni bez otworów dostępne są szczypce o różnej konstrukcji szczęk.
Knipex 45 21 200 ma szczęki wygięte pod kątem 30°, dzięki czemu może ułatwić pracę tam, gdzie ustawienie prostego narzędzia względem zabezpieczenia byłoby niewygodne. Model wyposażono również w rozwiązania ułatwiające kontrolowane prowadzenie pierścienia podczas montażu.
Nie oznacza to jednak, że konstrukcja wygięta jest zawsze lepsza. Przy swobodnym dostępie od przodu proste szczęki mogą zapewniać bardzo naturalne ustawienie narzędzia względem pierścienia. Podobną zależność można zauważyć w przypadku klasycznych narzędzi do Segerów, co szerzej omawiamy w artykule „Szczypce Segera proste czy wygięte – które wybrać?”.
Jak dobrać szczypce do średnicy pierścienia?
Kształt szczęk to dopiero pierwszy parametr. Narzędzie musi być również dopasowane do wielkości obsługiwanego zabezpieczenia.
Dobrym przykładem jest seria Knipex 46 11 G, w której poszczególne warianty przeznaczono do różnych średnic pierścieni. Zakres rozpoczyna się od niewielkich zabezpieczeń obsługiwanych przez model G0, natomiast większe warianty pozwalają pracować z odpowiednio większymi pierścieniami.
Dobór właściwego zakresu jest istotny zarówno dla wygody, jak i kontroli nad zabezpieczeniem. Zbyt małe lub zbyt duże szczypce mogą utrudniać prawidłowe ustawienie szczęk i zwiększać ryzyko ześlizgnięcia się pierścienia.
Przy wyborze nie warto więc kierować się wyłącznie długością całego narzędzia. Najpierw należy określić rodzaj zabezpieczenia, jego średnicę i konstrukcję, a następnie dobrać odpowiedni wariant szczypiec.
Jak prawidłowo zamontować pierścień bez otworów?
Przed rozpoczęciem pracy warto sprawdzić stan zarówno pierścienia, jak i rowka, w którym ma zostać osadzony. Zabrudzenia, uszkodzenia krawędzi lub niewłaściwie dobrane zabezpieczenie mogą utrudnić montaż niezależnie od jakości używanych szczypiec.
Pierścień należy stabilnie uchwycić powierzchniami roboczymi narzędzia, a następnie rozszerzać stopniowo tylko do wartości koniecznej do przeprowadzenia go przez wał. Po ustawieniu nad rowkiem zmniejszamy nacisk w kontrolowany sposób, pozwalając zabezpieczeniu wrócić do właściwego kształtu i osiąść w przeznaczonym dla niego miejscu.
Po montażu trzeba sprawdzić, czy pierścień znajduje się na całym obwodzie w rowku. Nie powinien pozostawać częściowo wysunięty ani opierać się o jego krawędź.
Nie należy również zastępować odpowiednich szczypiec przypadkowymi narzędziami. Podważanie sprężystego pierścienia wkrętakiem może skończyć się uszkodzeniem zabezpieczenia, powierzchni wału albo niekontrolowanym wyskoczeniem pierścienia.
Dlaczego odpowiednie szczypce mają tak duże znaczenie?
Pierścień osadczy jest często niewielkim elementem kosztującym niewiele w porównaniu z całym mechanizmem. Mimo to jego prawidłowe osadzenie może decydować o utrzymaniu innych części we właściwym położeniu.
Dlatego podczas pracy ważniejsza od maksymalnej siły jest kontrola nad pierścieniem. Dobrze dobrane szczypce powinny umożliwiać stabilne uchwycenie zabezpieczenia, stopniowe jego rozszerzenie i dokładne umieszczenie w rowku.
Warto również pamiętać, że pierścienie bez otworów są tylko jednym z wielu rodzajów zabezpieczeń spotykanych w maszynach i urządzeniach. Jeżeli pracujemy z różnymi konstrukcjami, przydatnym uzupełnieniem wiedzy będzie poradnik „Jak dobrać rozmiar szczypiec Segera do średnicy pierścienia?”, w którym szerzej omawiamy zależność pomiędzy wielkością zabezpieczenia a odpowiednim narzędziem.
Podsumowanie
Pierścienie osadcze bez otworów wymagają szczypiec, których powierzchnie robocze zostały przystosowane do chwytania zabezpieczenia bez korzystania z typowych otworów montażowych. Przy wyborze narzędzia trzeba zwrócić uwagę przede wszystkim na konstrukcję pierścienia, jego średnicę, dostępną przestrzeń roboczą oraz wymagany sposób ustawienia szczęk.
Odpowiednio dobrane narzędzie pozwala rozszerzać pierścień w sposób kontrolowany, ogranicza ryzyko jego ześlizgnięcia oraz ułatwia prawidłowe osadzenie w rowku. W sklepie NOVAMET dostępne są szczypce do pierścieni bez otworów przeznaczone do różnych rodzajów i rozmiarów zabezpieczeń.
