Zewnętrzne pierścienie osadcze Segera są jednym z najczęściej stosowanych sposobów zabezpieczania elementów osadzonych na wałach i osiach. Można je spotkać między innymi w maszynach, przekładniach, urządzeniach przemysłowych oraz wielu podzespołach samochodowych. Choć sam pierścień wygląda niepozornie, jego nieprawidłowy montaż może prowadzić do deformacji zabezpieczenia, uszkodzenia rowka lub nawet zsunięcia się zabezpieczonego elementu podczas pracy.
Podstawowym narzędziem potrzebnym do wykonania takiej operacji są odpowiednie szczypce do pierścieni osadczych Segera. W przypadku zabezpieczeń montowanych na wałach należy jednak wybrać szczypce do pierścieni osadczych zewnętrznych, których konstrukcja umożliwia kontrolowane rozszerzenie pierścienia podczas zakładania i zdejmowania.
Jak działa zewnętrzny pierścień Segera?
Pierścień zewnętrzny montowany jest w rowku wykonanym na obwodzie wału. Jego naturalna średnica jest mniejsza od średnicy powierzchni, przez którą trzeba go przeprowadzić. Aby założyć zabezpieczenie, należy więc umieścić końcówki szczypiec w otworach pierścienia i delikatnie go rozszerzyć.
To podstawowa różnica w porównaniu z pierścieniami wewnętrznymi. Przy pierścieniu montowanym w otworze końce są ściskane, natomiast podczas montażu zabezpieczenia zewnętrznego szczypce rozszerzają pierścień.
Nie oznacza to jednak, że należy rozszerzyć go maksymalnie. Pierścień powinien zostać otwarty tylko na tyle, aby można było swobodnie przeprowadzić go przez wał i umieścić nad rowkiem.
Przygotowanie pierścienia i miejsca montażu
Przed rozpoczęciem pracy warto sprawdzić zarówno sam pierścień, jak i rowek, w którym ma zostać osadzony.
Pierścień nie powinien być skrzywiony, pęknięty ani trwale rozciągnięty. Szczególnie ważna jest kontrola otworów przeznaczonych na końcówki szczypiec. Jeżeli są uszkodzone lub mocno zużyte, narzędzie może się z nich wysunąć podczas rozszerzania.
Rowek na wale również powinien być czysty. Pozostałości smaru zanieczyszczonego opiłkami, korozja albo inne zabrudzenia mogą sprawić, że pierścień nie osiądzie prawidłowo na całym obwodzie.
Przed montażem należy również dobrać szczypce odpowiednie do średnicy zabezpieczenia. Zbyt małe lub zbyt duże narzędzie utrudnia kontrolowanie pierścienia i zwiększa ryzyko jego wyślizgnięcia.
Jak prawidłowo założyć zewnętrzny pierścień Segera?
Końcówki szczypiec należy wprowadzić możliwie głęboko i równomiernie w oba otwory pierścienia. Następnie powoli rozwieramy szczypce, obserwując zachowanie zabezpieczenia.
Bardzo ważne jest, aby nie rozszerzać pierścienia bardziej, niż jest to konieczne.
Po uzyskaniu średnicy umożliwiającej przeprowadzenie zabezpieczenia przez wał przesuwamy pierścień do miejsca montażu. Gdy znajdzie się dokładnie nad rowkiem, powoli zmniejszamy nacisk na rękojeści szczypiec. Pierścień powinien równomiernie wejść w rowek.
Przy dobrym dostępie bardzo wygodnym rozwiązaniem są proste szczypce, takie jak Knipex 46 11, dostępne w wariantach przeznaczonych do różnych średnic pierścieni. Prosta geometria pozwala dobrze obserwować zachowanie zabezpieczenia podczas rozszerzania i osadzania.
Dlaczego nie wolno nadmiernie rozszerzać pierścienia?
Pierścień Segera wykonany jest ze stali sprężynowej i po zwolnieniu powinien powrócić do właściwego kształtu. Nie oznacza to jednak, że można rozszerzać go bez ograniczeń.
Zbyt mocne rozwarcie może spowodować trwałe zwiększenie jego średnicy. W efekcie pierścień po montażu nie będzie prawidłowo dociskał do dna rowka.
Problem jest szczególnie istotny przy niewielkich pierścieniach oraz podczas wykonywania wielu identycznych operacji. W takich warunkach warto zastosować szczypce wyposażone w ogranicznik otwarcia.
Przykładem są Knipex 49 31, w których płynnie regulowany ogranicznik pozwala ustalić maksymalne rozwarcie szczypiec. Dzięki temu operator nie musi przy każdym kolejnym pierścieniu kontrolować zakresu wyłącznie siłą dłoni.
Zbyt duże rozwarcie nie jest zresztą jedynym błędem, który może powodować problemy. Więcej praktycznych przykładów opisaliśmy w poradniku „Dlaczego pierścień Segera wyskakuje ze szczypiec? Najczęstsze błędy podczas montażu”.
Co zrobić, gdy dostęp do pierścienia jest utrudniony?
Nie zawsze możliwe jest ustawienie szczypiec bezpośrednio w osi wału. Obudowa maszyny, sąsiednie elementy albo konstrukcja konkretnego podzespołu mogą ograniczać przestrzeń wokół pierścienia.
W takich sytuacjach stosuje się szczypce z końcówkami wygiętymi.
Dobrym przykładem są Knipex 46 21 z końcówkami ustawionymi pod kątem 90°. Pozwalają operować pierścieniem przy innym ustawieniu dłoni niż w przypadku szczypiec prostych, co może znacznie ułatwić dostęp do zabezpieczenia znajdującego się głębiej w mechanizmie.
Nie należy natomiast wybierać szczypiec wygiętych tylko dlatego, że wydają się bardziej uniwersalne. Jeżeli dostęp jest swobodny, proste końcówki często zapewniają bardzo dobrą kontrolę nad pierścieniem. Różnice pomiędzy obiema konstrukcjami szerzej omawiamy w artykule „Szczypce Segera proste czy wygięte – które wybrać?”.
Jak prawidłowo zdemontować zewnętrzny pierścień Segera?
Demontaż odbywa się według podobnej zasady, ale w odwrotnej kolejności.
Najpierw należy dokładnie umieścić końcówki szczypiec w otworach pierścienia. Następnie powoli rozszerzamy zabezpieczenie tylko do momentu, w którym całkowicie wyjdzie z rowka.
Dopiero wtedy można przesunąć je wzdłuż wału.
Częstym błędem jest próba jednoczesnego rozszerzania i podważania pierścienia. Może to powodować jego przekoszenie, zsunięcie się jednej końcówki szczypiec albo uszkodzenie krawędzi rowka.
Jeżeli pierścień nie chce wyjść, warto najpierw sprawdzić, czy przyczyną nie jest korozja albo zabrudzenie. Zwiększanie siły nie zawsze rozwiązuje problem.
Co sprawdzić po zakończeniu montażu?
Prawidłowo zamontowany pierścień powinien znajdować się w rowku na całym obwodzie i nie może być widocznie zdeformowany.
Warto również sprawdzić, czy zabezpieczany element rzeczywiście opiera się o pierścień w przewidziany sposób. Sam fakt, że pierścień „wskoczył” w rowek, nie zawsze oznacza prawidłowe zakończenie montażu.
Jeżeli zabezpieczenie nie leży równomiernie, należy sprawdzić jego położenie przed uruchomieniem maszyny lub ponownym złożeniem mechanizmu.
Dobre szczypce ułatwiają bezpieczny montaż pierścieni Segera
Prawidłowy montaż zewnętrznego pierścienia Segera polega przede wszystkim na jego kontrolowanym rozszerzeniu. Nie należy otwierać zabezpieczenia bardziej, niż wymaga tego średnica wału, a po montażu zawsze trzeba sprawdzić prawidłowe osadzenie pierścienia w rowku.
Znaczenie ma również właściwy dobór narzędzia do średnicy zabezpieczenia i dostępnej przestrzeni. Do pracy na wprost można zastosować szczypce proste, w ograniczonej przestrzeni pomocne będą modele wygięte, natomiast przy powtarzalnym montażu niewielkich zabezpieczeń warto rozważyć konstrukcję z ogranicznikiem.
Sprawdź dostępne w NOVAMET szczypce do pierścieni osadczych zewnętrznych i dobierz wariant odpowiedni do średnicy pierścienia oraz miejsca jego montażu.
